معاد در قرآن
ساعت ٩:۱٠ ‎ق.ظ روز دوشنبه ۸ دی ،۱۳٩۳   کلمات کلیدی: معاددر قران ،معاد ،بازگشت

عزیزاله بهمن 

کلاس׃1/8

معاد در قرآن

 

مقدمه:

زندگی معجون عجیبی است از غم و شادی ، رنج و راحتی ، یأس و امید و صدها مفهوم متضاد دیگر و انسان موجودی است دو بعدی ، محکوم قوانین دو عالم ماده و معنی ، دنیا با زرق و برق های فریبنده اش آدمی را به خود مشغول می سازد. اکثر آدمیان مجذوب لذت های زودگذر دنیا می شوند و در دام غفلت و فراموشی گرفتار می آیند. چنان سرگرم توقفگاه چند روزی می شوند که سرای ابدی و جاودانه ی خویش را از یاد می برند. و چون شهوات پست دنیوی ، با هدف حکیمانه ی خلقت سازگار نیست. لذت جویان ، هوا پرست ، هرگز به کام دل خویش نمی رسند چرا که هماره یاد سهمگین حقیقت تلخی (برای آنان) بنام مرگ ، عیش و آسایش خیالی آن ها را بر هم می زند و اضطراب و دلهره ی عمیقی بر زندگیشان مستولی می سازد. مرگ ، تنها حقیقت عینی است که بشر ظلوم و جهول با تمام استعدادی که در توجیهه و تفسیر و تکذیب حقیقت ها بر طبق امیال نفسانی خود دارد هرگز نتوانسته است آن را تکذیب نماید. سایه ی مرگ ، بر زندگی سنگینی می کند و هر آن ممکن است بر تمامی آن چیره گردد. این حقیقت انکار ناپذیر بانگ بیدار باشی است برای بشر ، تا در خواب غفلت فرو نرود و بیشتر به « مرگ » و عالم پس از آن بیندیشد و معمای بزرگ زندگی خویش را پاسخ دهد که به راستی آیا مرگ ، حفره ای است به سوی عدم یا دروازه ای ایست رو به حیات ابدی؟ خلجان این پرسش در فکر و جان آدمی دردگز است و آرامش و آسایش واقعی او درگرو یافتن پاسخ متقن به آن است. اینجاست که در راه یافتن پاسخ ، به این نتیجه می رسد که تا مبدأ خویش را باز نیابد به شناخت معاد ، باز نخواهد یافت .

آدمی بالوجدان در می یابد که این عقل ضعیف ، راهی به شناخت عالم ماورای مادّه ندارد و برای شناخت دقیق عالم پس از مرگ باید گوش جان به سروش دلنشین آیات الهی سپارد . پس باید خود را در معرض تابش نور وحی قرار دهیم تا با نور معرفت ، ظلمات وجودمان روشن شود و اضطراب و یأس و سردرگمی زندگیمان ، تبدیل به امید ، ایمان و عشق به حیات ابدی گردد تا بتوانیم خود را برای زندگی جاودانه بسازیم.

« معاد شناسی در قرآن » موضوع کلّی و گسترده ایست که تحقیق آن ، به شایستگی ها و صلاحیت های علمی و تقوایی نیازمند است که بنده به تمام معنی کلمه فاقد آن هستم . لیکن به خاطر علاقه شدید و نیاز مبرمی که در این زمینه داشتم ، این موضوع را انتخاب نمودم . لذا برای جلوگیری از اطاله ی بحث ، اکنون به خاطر تنگی وقت به بررسی کلّی دیدگاه قرآن درباره معاد ، اکتفا می کنیم و تفصیل آن را به وقت دیگر وا می گذاریم .

در قرآن مجید هیچ مسئله ای بعد از توحید به اهمیت مسئله ی معاد نیست . ابتدا کلمه «معاد» را از نظر لغت معنی می کنیم ؛ عده ای گفته اند : معاد مصدر است و به معنای بازگشتن . برخی گفته اند : معاد در اصل ، مَعوَد بوده است ، یعنی محل عود و بازگشتن و آن همان صحنه ی قیامت و محشر است و اگر هم به معنی مصدر بگیریم می تواند به معنای بازگشتن و عودت روح انسان به بدنش باشد . بعضی گفته اند معاد یعنی بازگشت انسان به جای اصلی خود ، جای اصلی او خداست که همه به سوی او باز می گردند .

حدود 1200 آیه درباره ی معاد در مجموع قرآن مجید که قریب یک سوم آیات قرآن را تشکیل می دهد ، آمده است. تقریباً در تمام صفحات قرآن ، بدون استثناء ذکری از معاد به میان آمده ، قرآن جواب های متین و مستحکمی است به سئوالات ظاهر و مقدَّر بشر در طول تاریخ ، به راستی چه جوابی کوبنده تر از این آیه ی شریفه می توان تصور کرد در جواب پاسخ این سئوال که آینده به کجا می رویم؟

شاید بتوان با قدری تسامح ، آیات قرآن را در مورد معاد به سه دسته تقسیم کرد:

آیاتی که وقوع معاد و زندگی پس از مرگ به اثبات می رسد. (نمونه هایی ذکر شد.) - 1

آیاتی که پاسخ شبهات منکرین را در بر دارد. -2

آیاتی که پیرامون عقبات پس از مرگ و ویژگی های بهشت و جهنم و اهل آن است. 3

پس از ذکر اجمالی آیات دسته دوم به آیات دسته سوم می پردازیم که از عالم پس از مرگ را برای ما سخن می گویند :

حَتّی اذا جائِ احدهم الموتُ قال ربّ ارجعونِ لعلّی اعملُ صالحاً فیما ترکتُ کلاّ انّها کلمةٌ هُوَ قائلُها وَ مِن ورائِهم برزخٌ الی یومِ یُبعَثونَ ( مؤمنون / 99 )

از این آیه فهمیده می شود که با فرا رسیدن مرگ پرده از روی چشمان انسان برداشته می شود و تمام وعده های الهی را به عینه مشاهده می کند آن گاه است که از خواب غفلت بیدار می شود و آرزوی برگشت به دنیا می کند تا جبران مافات نماید اما پذیرفته نمی شود. و نیز به وجود عالم برزخ تصریح شده است.

حجت الاسلام محرمعلی چراغی نیا

عزیزاله بهمن  a

کلاس׃1/8

معاد در قرآن

 

مقدمه:

زندگی معجون عجیبی است از غم و شادی ، رنج و راحتی ، یأس و امید و صدها مفهوم متضاد دیگر و انسان موجودی است دو بعدی ، محکوم قوانین دو عالم ماده و معنی ، دنیا با زرق و برق های فریبنده اش آدمی را به خود مشغول می سازد. اکثر آدمیان مجذوب لذت های زودگذر دنیا می شوند و در دام غفلت و فراموشی گرفتار می آیند. چنان سرگرم توقفگاه چند روزی می شوند که سرای ابدی و جاودانه ی خویش را از یاد می برند. و چون شهوات پست دنیوی ، با هدف حکیمانه ی خلقت سازگار نیست. لذت جویان ، هوا پرست ، هرگز به کام دل خویش نمی رسند چرا که هماره یاد سهمگین حقیقت تلخی (برای آنان) بنام مرگ ، عیش و آسایش خیالی آن ها را بر هم می زند و اضطراب و دلهره ی عمیقی بر زندگیشان مستولی می سازد. مرگ ، تنها حقیقت عینی است که بشر ظلوم و جهول با تمام استعدادی که در توجیهه و تفسیر و تکذیب حقیقت ها بر طبق امیال نفسانی خود دارد هرگز نتوانسته است آن را تکذیب نماید. سایه ی مرگ ، بر زندگی سنگینی می کند و هر آن ممکن است بر تمامی آن چیره گردد. این حقیقت انکار ناپذیر بانگ بیدار باشی است برای بشر ، تا در خواب غفلت فرو نرود و بیشتر به « مرگ » و عالم پس از آن بیندیشد و معمای بزرگ زندگی خویش را پاسخ دهد که به راستی آیا مرگ ، حفره ای است به سوی عدم یا دروازه ای ایست رو به حیات ابدی؟ خلجان این پرسش در فکر و جان آدمی دردگز است و آرامش و آسایش واقعی او درگرو یافتن پاسخ متقن به آن است. اینجاست که در راه یافتن پاسخ ، به این نتیجه می رسد که تا مبدأ خویش را باز نیابد به شناخت معاد ، باز نخواهد یافت .

آدمی بالوجدان در می یابد که این عقل ضعیف ، راهی به شناخت عالم ماورای مادّه ندارد و برای شناخت دقیق عالم پس از مرگ باید گوش جان به سروش دلنشین آیات الهی سپارد . پس باید خود را در معرض تابش نور وحی قرار دهیم تا با نور معرفت ، ظلمات وجودمان روشن شود و اضطراب و یأس و سردرگمی زندگیمان ، تبدیل به امید ، ایمان و عشق به حیات ابدی گردد تا بتوانیم خود را برای زندگی جاودانه بسازیم.

« معاد شناسی در قرآن » موضوع کلّی و گسترده ایست که تحقیق آن ، به شایستگی ها و صلاحیت های علمی و تقوایی نیازمند است که بنده به تمام معنی کلمه فاقد آن هستم . لیکن به خاطر علاقه شدید و نیاز مبرمی که در این زمینه داشتم ، این موضوع را انتخاب نمودم . لذا برای جلوگیری از اطاله ی بحث ، اکنون به خاطر تنگی وقت به بررسی کلّی دیدگاه قرآن درباره معاد ، اکتفا می کنیم و تفصیل آن را به وقت دیگر وا می گذاریم .

در قرآن مجید هیچ مسئله ای بعد از توحید به اهمیت مسئله ی معاد نیست . ابتدا کلمه «معاد» را از نظر لغت معنی می کنیم ؛ عده ای گفته اند : معاد مصدر است و به معنای بازگشتن . برخی گفته اند : معاد در اصل ، مَعوَد بوده است ، یعنی محل عود و بازگشتن و آن همان صحنه ی قیامت و محشر است و اگر هم به معنی مصدر بگیریم می تواند به معنای بازگشتن و عودت روح انسان به بدنش باشد . بعضی گفته اند معاد یعنی بازگشت انسان به جای اصلی خود ، جای اصلی او خداست که همه به سوی او باز می گردند .

حدود 1200 آیه درباره ی معاد در مجموع قرآن مجید که قریب یک سوم آیات قرآن را تشکیل می دهد ، آمده است. تقریباً در تمام صفحات قرآن ، بدون استثناء ذکری از معاد به میان آمده ، قرآن جواب های متین و مستحکمی است به سئوالات ظاهر و مقدَّر بشر در طول تاریخ ، به راستی چه جوابی کوبنده تر از این آیه ی شریفه می توان تصور کرد در جواب پاسخ این سئوال که آینده به کجا می رویم؟

شاید بتوان با قدری تسامح ، آیات قرآن را در مورد معاد به سه دسته تقسیم کرد:

آیاتی که وقوع معاد و زندگی پس از مرگ به اثبات می رسد. (نمونه هایی ذکر شد.) - 1

آیاتی که پاسخ شبهات منکرین را در بر دارد. -2

آیاتی که پیرامون عقبات پس از مرگ و ویژگی های بهشت و جهنم و اهل آن است. 3

پس از ذکر اجمالی آیات دسته دوم به آیات دسته سوم می پردازیم که از عالم پس از مرگ را برای ما سخن می گویند :

حَتّی اذا جائِ احدهم الموتُ قال ربّ ارجعونِ لعلّی اعملُ صالحاً فیما ترکتُ کلاّ انّها کلمةٌ هُوَ قائلُها وَ مِن ورائِهم برزخٌ الی یومِ یُبعَثونَ ( مؤمنون / 99 )

از این آیه فهمیده می شود که با فرا رسیدن مرگ پرده از روی چشمان انسان برداشته می شود و تمام وعده های الهی را به عینه مشاهده می کند آن گاه است که از خواب غفلت بیدار می شود و آرزوی برگشت به دنیا می کند تا جبران مافات نماید اما پذیرفته نمی شود. و نیز به وجود عالم برزخ تصریح شده است.

حجت الاسلام محرمعلی چراغی نیا